(Lat: Lavandula Angustifolia, İng: Lavender, Alm: Lavender, Fra: Lavende)

 

KULLANILAN KISIM: Çiçek.

ETKEN BİLEŞİKLERİ: Linalylacetat (%30-60), Cinelol (%10), Linaool, Cumarin, Nerol, Borneol, Flavonlar ve Tanen.

ETKİ VE KULLANIM: Yatıştırıcı etkisi onun başlıca özelliğidir. Lavanta çayı uykusuzluk ve sindirim sorunlarına karşı kullanılabilir. Merkezi sinir sistemini ve üst solunum sistemini olumlu etkiler. Mide ve bağırsak hastalıklarını yatıştırabilir. Lavanta çayı, beyine kan hücumunda, migren ve baş ağrılarında kullanılabilir. Tüm bu rahatsızlıklara karşı lavanta katkılı banyolar da rahatlık sağlayabilir. Bu banyolar, özellikle kan basıncı düşük olan kişileri rahatlatır ve canlılık kazandırır. Sinirli kişiler dengeli bir rahatlığa kavuşur.

UYARI: Lavanta çiçeğinin bilinen hiçbir yan etkisi yoktur.

Bileşimi:Pürin alkaloitleri [kafein (%0.4-2.4), teobromin (%0.3-0.5)], kafeik asit türevleri [klorojenik asit, vd.], flavonoitler [rutin, izokersitrin, kempferol glikozitleri], triterpen saponinler, nitrit glikozitleri [menisdaurin], uçucu yağ.
Etkisi:Zihinsel ve fiziksel yorgunlukta; kafein ve klorojenik asit içeriğine bağlı olarak uyarıcı etki gösterir.
İdrar artırıcı olarak (kafein).
Kullanılış şekli:Kaynatılmış sıcak su 2 gram (1 çay kaşığı) yaprak üzerine dökülür ve 5-10 dakika demlenir. Bu şekilde kısa süre demlenerek hazırlanan çay daha az buruk tattadır. Tanen tipi bileşenleri daha geç çözündüğünden kafein daha yüksek orandadır.
Uyarı:Önerilen miktarlarda kullanıldığında herhangi bir risk bildirilmemiştir.
Öneriler:Güney Amerika ülkelerine özgün bir içecektir. Taşıdığı kafein türevleri nedeniyle idrar artırıcı, terletici ve tonik etkileri bulunmaktadır. Özellikler zayıflama programlarında hem vücuda enerji ve zindelik vermek hem de vücuttan sıvı atılımını sağlamak üzere yararlanılmaktadır. Yeni yayınlanan bir çalışmada 3 ay süre ile mate verilen ve yüksek yağlı diyet ile beslenen deney hayvanlarında süre sonunda mate verilen grupta diğer gruplara göre kilo artışının belirgin miktarda daha az olduğu (adipozite belirgin derecede düşük), kan şeker, lipit ve kolesterol seviyelerinde belirgin derecede düşme sağlandığı gözlenmiştir. Ancak kafein içeriği nedeniyle kalp ve damar hastalarında tansiyonu yükseltebileceği, ülser hastalarında mide asitliğini artırarak rahatsızlığa yol açabileceği göz önüne alınarak fazla miktarda kullanılmamalıdır.

( Lat: İris versicolor), İng: İris, Alm: Buntfarbige Schwertlilie, Fra: Violette)

 

KULLANILAN KISIM: Kökü.

ETKEN BİLEŞİKLERİ: Triterpenler, Salisilik asitler, İsophthalik asitler, Biraz eterli yağ, Nişasta, Reçine, Tanen.

ETKİ VE KULLANIM: Deri hastalıklarında geniş bir kullanım alanına sahiptir. Karaciğeri etkileyebilme gücü sayesinde deriyi destekleyebilmektedir. Egzama, sivilce ve lekelerde başarılı olabilir. Sedef hastalığında kullanılabilir. Safra kesesi rahatsızlıklarıyla bağıntılı kronik kabızlıklara karşı da çok değerli yardımlar sağlayabilir.

 

(Lat: Chamomilla recutita İng: Chamomille, Alm: Kamille, Fra: Chamomille)

 

YÖRESEL ADI: Papatya, Tıbbi Papatya, Babunç.

YAYILIŞI: Bitki Avrupa ve Türkiye’de çok yaygındır.

KULLANILAN KISIM: Çiçekleri.

ETKEN BİLEŞİKLERİ: Uçucu yağ, Seskiterpen laktonları, Flavonlar ve Kumarinler.

ETKİ VE KULLANIM: Papatya çok geniş bir kullanıma sahiptir. İltihabı engelleyici, balgam söktürücü, spazm giderici, kuvvet verici, midevi hazma yardımcı, sakinleştirici-yatıştırıcı ve bakterilere karşı etkileri vardır. Bu etkileri sayesinde dâhilen; mide- bağırsak sistemi iltihaplı hastalıkları ve solunum yolları rahatsızlıklarında; Haricen ise deri ve mukoza iltihaplarında tahrişleri giderici olarak kullanılır.

Türkiye’de, Mayıs Papatyası adı altında başka türler de satılmaktadır. Gerçek mayıs papatyasının çiçek tablasının içi boş ve koni biçimindedir. Kuvvetli aromatik kokulu ve acımsı lezzetlidir.

(Lat: Melissa officinalis, İng: Balm leaf, Alm: Melisse, Zitronenmelisse, Fra: Mélisse)

 

YÖRESEL ADI: Oğul otu, Kovan otu, Limon nanesi.

YAYILIŞI: Vatanı Doğu Akdeniz Bölgesi ve Batı Asya’dır. Özellikle İspanya, Orta ve Doğu Avrupa’da kültürü yapılmaktadır.

KULLANILAN KISIM: Yaprakları.

ETKEN BİLEŞİKLERİ: Flavonoitler, Triterpenler, Tanen, Fenolik asitler, Uçucu yağ.

ETKİ VE KULLANIM: Çok iyi bir sakinleştirici-yatıştırıcıdır. Spazm giderici, antibakteriyel, antifungal, antiviral, midevi ve gaz giderici etkilidir. Uçuk tedavisinde, sinirsel kaynaklı sindirim sistemi rahatsızlıklarında, uyku problemleri ve migrende kullanılır. Psikolojik kökenli kalp rahatsızlıklarında kişiyi rahatlatıcı olarak kullanılır.

(Lat: Myrtus Communis)

 

YAYILIŞI: Akdeniz, Güney Anadolu bölgesinde yetişmektedir.

KULLANILAN KISIM. Yaprakları.

ETKEN BİLEŞİKLERİ: Tanen, Uçucu yağ, Elma asidi, Sitrik asit, Reçine, C Vitamini.

ETKİ VE KULLANIM: Yaprakları saç bakımında başarıyla kullanılır. Saç dökülmesini önler, saç diplerindeki konakları yok eder ve saçı siyahlaştırır. Bronşit ve öksürükte kullanıldığı gibi gargara yapılırsa ağız kokusunu giderir. Soğuk olarak içildiğinde kalbi kuvvetlendirir. Antiseptiktir. Kendine özgü kokusu ile felçli, titreyen, uyuşan azalara bile fayda verebilir.

(Lat: Glycyrrhiza glabra, İng: Licorice, Alm: Sübholz, Fra: Réglisse)

 

YÖRESEL ADI: Piyan.

YAYILIŞI: Türkiye’de Akdeniz Bölgesi’nde doğal olarak yetişir. Tüm dünyada kültürü yapılmaktadır.

KULLANILAN KISIM: Kökü.

ETKEN BİLEŞİKLERİ: Triterpenik saponinler, Sterol, Flavon glikozitleri, İsoflavon, Kalkon glikoziti ve Kumarin.

ETKİ VE KULLANIM: Üst solunum yolları ve bronşit için iyi bir balgam söktürücüdür. Gırtlaktaki salgıyı seyrelterek daha az tahriş edici hale getirir. Böylece öksürük yatıştırıcı ve balgam söktürücü olarak kullanılır. Glisirizinik asit bakteriler ve virüslere karşı etkiye sahiptir. İltihabı önleyici etkisinden dolayı ses kısıklığını da giderir. Gastrit ve mide ülserlerinin tedavisinde iltihabı önleyici ve spazm çözücüdür. Spazm çözücü etki, taşıdığı flavonoitlerden ileri gelmektedir. Bu nedenle kuvvetli müshillerle birlikte ağrıyı azaltmak için kullanılır. Yoğun tatlı lezzeti nedeniyle lezzet zenginleştirici olarak ilaçlara konulmaktadır.

UYARI: Yüksek dozlarda (günde 50 gr bitkiden fazla) uzun süre alınmamalıdır. Ayrıca meyan preparatlarının 4-6 haftadan fazla kullanılmaması gerekir. Bu esnada potasyumca zengin diyetle (muz, kuru kayısı gibi) beslenmeye dikkat etmelidir. Böbrek ve karaciğer rahatsızlıkları, yüksek tansiyon, potasyum yetersizliği ve hamilelikte alınmamalı, kortizon vb. ilaçlarla birlikte kullanılmamalıdır.

 

(Lat: Frumentum serico, İng: Corn tassel)

 

KULLANILAN KISIM: Mısır püskülü.

ETKEN BİLEŞİKLERİ: Şeker, Yağ, Steroller, Reçine, Potasyum tuzları, Nişasta, A vitamini, Oleik asit, Linoleik asit.

ETKİ VE KULLANIM: Mısır püskülü güvenilir bir idrar söktürücüdür. Zayıflatma ve bedendeki yağı azaltmada oldukça başarılıdır. Taş yapıcı idrar yolları hastalıklarında; kalp ödeminde, böbrek iltihabı, mesane nezlesi, romatizma ve gut hastalığında başarı ile kullanılabilir. A vitamini olduğu için göze kuvvet verir, kolesterolü dengeler. Yağı damar sertliğine faydalıdır.

Bileşimi:İridoit monoterpenler (%0.2-0.5)[verbenalin, hastatozit], flavonoitler [luteolin, skutellarin, artemitin, vd.], fenilpropanoit glikozitler [verbaskozit (%0.8), ökovozit], uçucu yağ [sitral, geraniol, limonen, verbenon].
Etkisi:Verbenalin öksürük giderici, ifrazatı artırıcı ve süt artırıcı etkilidir. Aşağıda belirtilen etkilerle ilgili yeterli deneysel kanıt bulunmamakla beraber çay karışımlarına ilave edilerek çay karışımını etkisinin desteklenmesi önerilmektedir (Blumenthal, 1998).
Solunum sistemi rahatsızlıkları: Ağız ve boğaz mukozası şikayetleri, boğaz ağrısı, öksürük, astımda kullanılmaktadır.
Yangı-giderici olarak, romatizma, artrit ve gut şikayetlerinde ve ödem boşaltıcı olarak yararlanılmaktadır.
Adet düzensizlikler, menopoz şikayetlerinde.
Böbrek ve idrar yolu şikayetlerinde.
Sindirim sistemi rahatsızlıkları: Sindirim sorunları, karaciğer ve safra kesesi yetmezliklerinde.
Kullanılış şekli:Günde 2-3 defa 2-4 gram parçalanmış bitki üzerine kaynatılmış sıcak su ilave edilerek 10 dakika demlendikten sonra içilir.
Uyarı:Önerilen miktarlarda kullanıldığında herhangi bir risk bildirilmemiştir. Hamilelik süresince kullanılması önerilmemektedir.
Öneriler:Mine çiçeği çayı adet döneminde gerek sancının azaltılması, üst solunum yolu enfeksiyonlarında boğazdaki yangının giderilmesi, öksürüğün hafifletilmesinde yararlı olmaktadır. Üst solunum yolu şikayetlerinde daha yoğun derişimde (%5’lik) hazırlanan mine çayı ile gargara yapılması önerilmektedir.

( Lat: Verbena officinalis)

 

YÖRESEL ADI: Güvercin otu.

KULLANILAN KISIM: Toprak üstü kısımları.

ETKEN BİLEŞİKLERİ: Emulsin, Glikozit, Acı maddeler, İnvertin, Sümüksü madde, Tanen, Verbanalin.

ETKİ VE KULLANIM: Mine çiçeği, mürver çiçeği ve rezene ile beraber kullanıldığında anne sütünü arttırır. Kuru üzüm ile birlikte kullanıldığında kan yapıcıdır.

Mine çiçeği ağız ve boğaz iltihaplarında gargara olarak kullanılır. Romatizma rahatsızlıklarında kekik ve karanfil ile birlikte kullanılabilir.

Karaciğer rahatsızlıklarında ve soğuk algınlıklarında başarı ile uygulanır.

Mine çiçeği, maydanoz ile beraber böbrek ve mesane kumlarının düşürülmesine yardımcı olur.

 

Bileşimi:Antosiyaninler, kafeik asit türevleri, vitaminler [A ve C vitaminleri], mineraller [potasyum, fosfor], karbonhidrat
Etkisi:Mürdüm eriği meyvelerinde kafeik asit türevleri ve antosiyaninler kuvvetli antioksidan etkili bileşenlerdir. Son yayınlanan bilimsel çalışmalarda yüksek kolesterolün kontrolünde yararlı olduğu, kemik erimesini hafifletici etkileri bulunduğu ortaya konulmuştur.
Kullanılış şekli:Çay karışımları içerisinde antioksidan etkisinden yararlanılmaktadır.
Uyarı:Önerilen miktarlarda kullanıldığında herhangi bir risk bildirilmemiştir.
Öneriler:Mürdüm eriğinin yenildiğinde lifli yapısı nedeniyle bağırsaklarda prebiyotik etkisi yaratmakta ve yararlı probiyotik bakterilerin gelişimi için uygun ortam sağlayarak bağırsak sağlığına yardımcı olmaktadır. Ayrıca meyvelerin koyu mor rengini veren antosiyanin türevi bileşenlerin kuvvetli antioksidan etkilerine ve zengin potastum içeriğine bağlı olarak kalp ve damar sistemi işlevleri üzerinde yararlı etkileri bulunmaktadır.

( Lat: Sambucus Ligra, İng: Holunder, Alm: Holunder, Fra: Sureau)

 

YÖRESEL ADI: Melesir, Patlak, Patlangaç, Yalangoz.

YAYILIŞI: Bütün Avrupa, Batı ve Orta Asya, Kuzey Afrika’da yetişen bitki oldukça yaygındır.

KULLANILAN KISIM: Çiçekler.

ETKEN BİLEŞİKLERİ: Uçucu yağ, Flavon, Bitki asitleri, Eser miktarda Sambunigrin glikoziti, Triterpenik maddeler, Steroid bileşikler ile Müsilaj, Tanen ve Potasyum tuzları içermektedir.

ETKİ VE KULLANIM: Soğuk algınlığı, grip ve nezlede kullanılır. Öksürük kesici etkiye sahiptir. Soğuk algınlıklarında terletici ve bronş salgısını arttırıcıdır. Hafifi bir sakinleştiricidir. Ayrıca koku vericidir.

UYARI: Önerilen doz aşılmamalıdır.

Bileşimi:Antosiyaninler, flavonoitler, siyanogenetik glikozitler [sinigrin]
Etkisi:Antioksidan etkisine bağlı olarak damar işlevleri üzerinde etkili olmaktadır. Bu nedenle hemoroit şikayetlerinde yararlanılmaktadır.
Flavonoitlerinin H1N1 tipi influenza virüsü üzerinde etkisi tespit edilmiştir. Dolayısıyla gripten korunmak ve tedavisi amacıyla kullanılması önerilmektedir.
Meyvelerinin müshil etkisi bulunmaktadır.
Kullanılış şekli:Kurutulmuş meyveler ile hazırlanan çay 10-15 dakika demlendikten sonra içilir.
Uyarı:
Önerilen miktarlarda kullanıldığında herhangi bir risk bildirilmemiştir.
Öneriler:Halk arasında Mürver bitkisinin her kısmından yararlanılmaktadır. Çiçekleri, yaprakları, dal kabukları ve kökleri özellikle yangı giderici etkisine bağlı olarak üst solunum yolunun yangılı hastalıkları ve öksürüklerde dahilen, romatizma, bel ağrısı, cilt ödemleri gibi çeşitli hastalıklarda ise banyo ya da pansuman yapılarak uygulanmaktadır.
Taşıdığı yüksek oranda siyanogenetik glikozitler nedeniyle olgunlaşmamış meyveleri ve tohumları kullanılmamalıdır. Olgun koyu mor meyveleri ve çiçeklerinden bazı ülkelerde alkollü içecekler hazırlanmaktadır. Ülkemizde ise reçel yapılmaktadır. Halk arasında meyveleri hemoroit tedavisinde yaararlanılmaktadır. Hem bağırsakları yumuşatıcı özelliği, hem antioksidan ve yangı giderici etkilerine bağlı olarak hemoroit şikayetlerinin hafifletilmesinde yararlı olabilmektedir.

Bileşimi:Gallotanenler (%25-28) [punikalin, punikagalin, granatin A].
Etkisi:Büzücü etkisine bağlı olarak ishal tedavisinde ve gargara şeklinde boğaz ağrısında yararlanılır.
Kullanılış şekli:Kaynatılmış sıcak su ile 10 dakika demlendikten sonra içilir. Günde 2-3 bardak içilir.
Uyarı:Önerilen şekilde kullanıldığında henhangi bir risk bildirilmemiştir. Tanen miktarı yüksek olduğundan midesi hassas olan kişilerde mukoza tahrişine yol açabilir.
Öneriler:Nar bitkisinin meyve, meyve kabuğu ve dal/kök kabukları farklı içeriklere sahip olduğundan farklı kullanımları bulunmaktadır. Bu nedenle, kullanılan kısmın hangisi olduğuna dikkat edilmesi gerekir. Meyve suyu yüksek antosiyanin türevi içeriğine bağlı olarak kuvvetli antioksidan etkilidir ve özellikle kalp ve dolaşım sistemi işlevleri üzerinde etkinliği dikkati çekmektedir. Meyvelerinin kabukları ise gallotanen tipi polifenolik bileşikler bakımından zengindir. Yapılan bilimsel çalışmalar bağırsak enfeksiyonlarına ve boğaz enfeksiyonlarına yol açan mikroorganizmalar üzerinde etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu nedenle, nar meyvesi kabukları bağırsaklarda hem ishale yol açan mikroorganizma üzerinde etkisini göstermekte, hem de astrenjan (büzücü) etkisine bağlı olarak ishalin tedavisine yardımcı olmaktadır. Gargara şeklinde uygulandığında ise boğaz enfeksiyonunun tedavisinde yararlı olmaktadır. Nar ağacının dal ve kök kabukları ise çok daha farklı kullanıma sahiptir. Taşıdığı alkaloitler (pelletierin vb.) ve yüksek oranda tanenler nedeniyle tüketilmesi mümkün değildir. Tedavide sadece tenya düşürücü olarak kullanılmaktadır.